Warning: jsMath requires JavaScript to process the mathematics on this page.
If your browser supports JavaScript, be sure it is enabled.

HAVO

Domein E1: Zonnestelsel en heelal

SysNat Hst 10

Subdomein E1. Zonnestelsel en heelal

Eindterm

De kandidaat kan het ontstaan en de ontwikkeling van structuren in het heelal beschrijven en bewegingen in het zonnestelsel analyseren en verklaren aan de hand van fysische principes.

Specificatie

De kandidaat kan:

  1. de structuur van het zonnestelsel beschrijven
    • waarnemingen van maanfasen en de hemelbaan van zon, maan en sterren interpreteren;
    • vakbegrippen: planeet, komeet, meteoriet;
  2. cirkelbewegingen met constante baansnelheid analyseren,
    • berekeningen maken aan de middelpuntzoekende kracht alleen in situaties waarin slechts n kracht de rol van middelpuntzoekende kracht heeft;
    • vakbegrippen: omlooptijd, baanstraal, baansnelheid;
  3. de baan van planeten om de zon en van maan en satellieten om de aarde analyseren met behulp van de gravitatiekracht,
    • uitleggen hoe de valversnelling aan het planeetoppervlak afhangt van de massa en de straal van de planeet;
    • vakbegrippen: ellipsbaan, geostationaire baan;
  4. de verschillen tussen het heliocentrisch en het geocentrisch wereldbeeld benoemen en daarbij aangeven wat de invloed van deze verandering van het wereldbeeld op het menselijk denken is geweest;
  5. het ontstaan, de structuur en de ontwikkeling van het heelal beschrijven
    • uitleggen hoe de afstand van een ster tot de waarnemer en de tijd tussen uitzenden en waarnemen van het licht van de ster met elkaar samenhangen;
    • structuren: cluster, sterrenstelsel, planetenstelsel;
    • vakbegrippen: oerknal, uitdijend heelal, lichtsnelheid, lichtjaar, Melkweg, zonnestelsel;
  6. beschrijven hoe in het totale spectrum van elektromagnetische straling waarnemingen aan het heelal worden verricht vanaf de aarde en vanuit de ruimte en dat een deel van die elektromagnetische straling afkomstig is van de warmtestraling van de zon en andere sterren,
    • de verschillende onderdelen van het elektromagnetisch spectrum en de eigenschappen van deze stralingssoorten beschrijven: gammastraling, rntgenstraling, ultraviolet, (zichtbaar) licht, infrarood, radiogolven, microgolven;
    • de wet van Wien gebruiken;
    • instrumenten: optische telescoop, radiotelescoop, ruimtetelescoop.

De volgende formules horen bij deze specificaties:

  • $$ F_g = G\frac{mM}{r^2} $$
  • $$ F_{mpz} = \frac{mv^2}{r} $$
  • $$ v = \frac{2 \pi r}{T} $$
  • $$ \lambda_{max} T = k_W $$
Deze pagina is voor het laatst geupdate op 02-07-2018